Pijn zit altijd tussen de oren

Ik kook graag en ik heb goede keukenmessen. Ik snijd regelmatig in een vinger en voel dan even een scherpe pijn die snel overgaat in een zeurderige pijn die een tijdje duurt. Ik heb ook wel eens ongeordend lopen koken, ik had niet alles in de hand, liep achter me zelf aan en ineens zag ik dat er bloed op het aanrecht lag en ook een beetje aan de aardappel die ik aan het schillen was. Ik had helemaal niet gemerkt dat ik me sneed, maar vlak nadat ik zag wat er gebeurd was begon de zeurderige pijn. Hoe kan ik niet gemerkt hebben dat ik me sneed?

Beschadiging is geen pijn

Onze huid kan je beschouwen als een zintuig, in principe net als je ogen, oren, neus. De huid heeft heel veel soorten receptoren voor aanraking, warmte en kou. Daarmee kan je voorwerpen voelen die de huid raken. Dat is nodig om dat voorwerp adequaat te kunnen hanteren. Er zitten ook receptoren in de huid die registreren of het weefsel wordt beschadigd. Mechanische receptoren reageren bijvoorbeeld als je je snijdt. Maar er zijn ook receptoren die overmatige hitte of kou registreren en receptoren die chemische stoffen registreren die het weefsel beschadigen. De receptoren in de huid heten nociceptoren. Dat wordt wel vertaald met "pijnreceptoren", maar de juiste vertaling is “beschadigingsreceptoren”. De bijbehorende zenuwen worden wel "pijnzenuwen" genoemd, maar dat is ook niet juist, want ze geven een signaal van beschadiging door, “beschadigingssignalen”1. Die signalen worden door zenuwen via het ruggenmerg doorgegeven naar de hersenen en worden dan ervaren als pijn. De ervaring van pijn wordt pas gevormd in de hersenen.

De complexe verwerking in de hersenen van “beschadigingssignalen”

De “beschadigingssignalen” komen via twee routes de hersenen binnen. Eén route zorgt ervoor dat snel duidelijk is of er echt gevaar dreigt, opdat er snel gereageerd kan worden2. De tweede route zorgt ervoor dat de plek en duur van de beschadiging wordt vastgelegd3.

Fig. 1 De pijn matrix in de menselijke hersenen. Zie voor uitleg de tekst met de voetnoten. Afkortingen. AMY: amygdala; ACC: anterieure cortex cinguli; BG: basale ganglia; PAG: Periaquaductal grey; PFC: prefrontale cortex; PB: parbrachiale nucleus; RVM: rostroventrale medula; S1: primaire somatosensore cortex; S2: secundaire somatosensore cortex; SPL: superior parietal lobe. (Zie bronnen Bushnell et al.)

De “beschadigingssignalen” gaan ook naar andere hersendelen. Dat zijn cortexgebieden die een rol spelen bij aandacht4 en gebieden die te maken hebben met emotie en motivatie5. Die hersengebieden hebben te maken met de ervaring van pijn. Het bijzondere is dat die hersengebieden niet specifiek met aandacht, emotie en motivatie in relatie tot pijn te maken hebben. Ze worden geactiveerd bij alles wat aandacht behoeft, bij alle emoties en bij alles waar motivatie een rol speelt.

Is pijn een waarneming?

Dat pijn pas ontstaat in de hersendelen voor aandacht, emotie en motivatie verklaart ook dat pijn zo sterk te beïnvloeden is door je aandacht af te leiden en ook sterk afhangt van je emotionele toestand. Sommige soldaten zijn thuis behoorlijk kleinzerig, maar voelen weinig pijn van een ernstige verwonding in een gevechtssituatie. Ernstig geblesseerde sporters voelen soms pas pijn als de wedstrijd ten einde is, al lijkt dat -als ik voetballers op tv zie- vaak anders. Het verklaart ook dat pijn sterk te beïnvloeden is met placebo’s of meditatie. Ik kan tijdens Vipassana meditatie pijn -soms- voelen alsof het niet bij mij hoort en heb er dan weinig last van. Je zou dus kunnen zeggen dat pijn een emotie is en geen waarneming.
Vanuit de gebieden voor emotie en motivatie gaan ook signalen weer terug naar de gebieden waar de “beschadigingssignalen” vandaan komen6. Via die banen wordt de “beschadigingssignalen” direct beïnvloed door de pijnervaring. Ze kunnen gedempt worden of versterkt, bijvoorbeeld een placebo- of nocebo-effect.

Kan pijn bestaan zonder beschadiging?

Sommige mensen zijn abnormaal gevoelig voor pijn, zoals bij fibromyalgie, artritis, vormen van rugpijn en verschillende vormen van zenuwpijnen. Soms wordt dit onverklaarde pijn genoemd, omdat een “beschadiging” afwezig is of niet gevonden wordt7. Bij alle aandoeningen die ik hier noem gaat het om chronische pijn. Soms werken pijnstillers -zelfs de sterkste- niet meer bij chronische pijn. Dit suggereert dat “beschadigingssignalen” weinig of niets meer te maken hebben met de pijnervaring. Er zijn bij chronische pijn veranderingen in de neuronen en hun verbindingen gevonden juist in de hersengebieden die met emotie te maken hebben8.
Die hersengebieden hebben te maken met alle soorten emoties. Opvallend is dat veel mensen met chronische pijn depressief zijn of (overmatig) angstig. Je denkt al gauw dat dat verklaarbaar is, omdat chronische pijn zo ontregelend en overheersend kan zijn, dat je er depressief en angstig van wordt. Maar het lijkt erop dat het meer te maken heeft met het niet optimaal functioneren van die emotionele hersengebieden. Dus depressie, angst en chronische pijn zijn dan uitingen van een zelfde emotionele ontregeling. Dat klopt ook met het feit dat depressieve patiënten vaak overgevoelig zijn voor pijnprikkels en dat sommige antidepressiva werken bij chronische, onbegrepen pijn.

Pijn is een bijzondere emotie

Pijn is dus het beste op te vatten als een emotie, maar anders dan andere emoties is het altijd gekoppeld aan de waarneming ervan in een bepaald deel van het lichaam. Bij andere emoties heb je vaak wel lichamelijke gewaarwordingen, bijvoorbeeld bij walging "ik wordt er misselijk van", bij woede een golf van hitte en opwinding die door je lichaam schiet, of bij een gelukgevoel in je hele lichaam een ...... ja, geluksgevoel. Maar meestal denk je dan niet dat er in je lichaam iets mis is, terwijl je dat bij pijn wel denkt.
Soms wordt bij chronische pijn gezegd: we kunnen niets vinden, dus het zit tussen de oren. Maar pijn zit altijd tussen de oren. Als een arts wel iets kan vinden waar hij de pijn aan toeschrijft, heeft hij slechts de oorzaak van de “beschadigingssignalen” gevonden.

Bronnen
Feldman Barrett, L. (2017). How Emotions Are Made; The Secret Life of the Brain. London, Macmillan. ISBN 978-1-5098-3751-9; Ch. 10.
Sui, J. and X. Gu (2017). "Self as Object: Emerging Trends in Self Research." Trends in neurosciences 40(11): 643-653.
Lu, C., T. Yang, et al. (2016). "Insular Cortex is Critical for the Perception, Modulation, and Chronification of Pain." Neuroscience bulletin 32(2): 191-201
Buchel, C., S. Geuter, et al. (2014). "Placebo analgesia: a predictive coding perspective." Neuron 81(6): 1223-1239.
Colloca, L. and C. Grillon (2014). "Understanding placebo and nocebo responses for pain management." Current pain and headache reports 18(6): 419
Bushnell, M. C., M. Ceko, et al. (2013). "Cognitive and emotional control of pain and its disruption in chronic pain." Nature reviews. Neuroscience 14(7): 502-511
Garcia-Larrea, L. and R. Peyron (2013). "Pain matrices and neuropathic pain matrices: a review." Pain 154 Suppl 1: S29-43.
Kandel, E. R., Schwartz, J.H., Jessell, Th. M., Siegelbaum, S.H., Hudspeth, A.J. (eds) (2013). Principles of neural science, 5th Ed.. McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-181001-8 Ch. 24 Pain
Allan I. Basbaum Thomas M. Jessell Singer, T., B. Seymour, et al. (2004). "Empathy for pain involves the affective but not sensory components of pain." Science 303(5661): 1157-1162
Zitman, F. G., A. C. Linssen, et al. (1990). "Low dose amitriptyline in chronic pain: the gain is modest." Pain 42(1): 35-42
Voetnoten
[1] De omschrijving in de Engelse Wikipedia is beter: “possible threat” signals ↩︎
[2] In de figuur de zwart/grijze pijlen naar de ParaBrachiale kern (PB) en de Amygdala (AMY) ↩︎
[3] In de figuur de zwart/grijze pijlen naar de Thalamus en de somatosensore cortex. ↩︎
[4] In de figuur de blauwe pijlen ↩︎
[5] In de figuur de groene pijlen ↩︎
[6] In de figuur de groene pijlen naar het PeriAquaductal Grey (PAG) en omlaag via de RostroVentrale Medulla (RVM) naar het ruggemerg ↩︎
[7] Sommige medici noemen dat onverklaarbare pijn, maar dat is een vorm van hubris ↩︎
[8] In de figuur de groene pijlen ↩︎


Anamaria
Beste Peter Dank voor het mooie en beknopte artikel. Zeer verhelderend! Twee zaken vallen mij op: - de neurofysiologische pathways voor pijn lijken heel eeg op die van angst; vooral wat betreft de snelle pathway in de amygdala en dergelijke, en de tragere via de neocortex; terwijl zowel pijn als angst in wezen met ongeveer dezelfde zaken te maken hebben in de buitenwereld; is er naar jouw weten onderzoek gedaan naar een verband hierin? - bij mijn patienten met fybromialgie valt het me op dat het vaak mensen zijn die nogal emotioneel geremd zijn, overmatig aangepast, die hun emoties slecht kunnen uiten of slecht herkennen, vaak beide uiteraard; is er naar jouw weten meer bekend hierover?

Peter Moleman
Dank voor je reactie. De amygdala is een centrale kern voor snelle signalering en reactie op “gevaar”. Waarnemingen (alle?) die “gevaar” kunnen betekenen worden direct naar de amygdala geleid. Pijn en angst zijn de emoties die met die waarnemingen samenhangen. Dus de banen via de amygdala zijn van belang voor signalering en reactie en de banen naar de frontale delen van de cortex zijn van belang voor de bewustwording van de emotie. Het verband is dus volgens mij: bewuste emotie die samenhangt met gevaar. Het is de moeite waard voor je, denk ik, om Feldman Barrett, L. (2017). How Emotions Are Made; The Secret Life of the Brain. London, Macmillan. ISBN 978-1-5098-3751-9. te lezen. Het is nog onduidelijk hoe chronische pijn, bij fibromyalgie of anders, kan ontstaan. Ik ben daar dan ook niet verder op ingegaan, hoewel er al wel heel wat onderzoek is. Volgens mij bedoelde je hetzelfde als Lewis: “Pain insists upon being attended to. God whispers to us in our pleasures, speaks in our consciences, but shouts in our pains. It is his megaphone to rouse a deaf world.—C.S. Lewis”. Dit citaat staat in een recent artikel over chronische pijn; Baller, E. B. & Ross, D. A. Your System Has Been Hijacked: The Neurobiology of Chronic Pain. Biological Psychiatry 82, e61–e63 (2017).

Hans Maarten
Beste Peter,
Wat goed dat jouw website weer actief is geworden. Zeker nu je begint met de reuk. Ik ruik sinds enkele jaren nauwelijks iets, alleen soms een vislucht wanneer ik een viskraam tref. Ik ben benieuwd wat je daarvan maakt! Ik zeg je wat ik ruik, jij zegt nu wie ik ben?

Peter Moleman
Beste Hans Maarten, verlies van reukvermogen wordt in verband gebracht met allerlei neurologische aandoeningen en dementieën. En natuurlijk met chronische rhinosinusitis en/of neuspoliepen. Ik denk niet dat ik je hiermee veel verder help. En dan heeft het geen zin te speculeren wat er in je neus, reukreceptoren of eventueel in de aanpalende hersengebieden gebeurd kan zijn. De vraag is natuurlijk of je weet of een infectie of iets dergelijks aan het verlies van reukvermogen voorafging. En wie je bent valt alleen te beantwoorden als je me vertelt wat je "normaal" rook, maar dat dacht je natuurlijk al.

Peter Moleman
Maar misschien helpt dit: https://narratively.com/how-i-brought-my-nose-back-to-life/. Mooi geschreven verhaal over verlies van reuk na een virusaandoening en hoe hij het terug kreeg.

Peter Moleman
Beste Hans Maarten, verlies van reukvermogen wordt in verband gebracht met allerlei neurologische aandoeningen en dementieën. En natuurlijk met chronische rhinosinusitis en/of neuspoliepen. Ik denk niet dat ik je hiermee veel verder help. En dan heeft het geen zin te speculeren wat er in je neus, reukreceptoren of eventueel in de aanpalende hersengebieden gebeurd kan zijn. De vraag is natuurlijk of je weet of een infectie of iets dergelijks aan het verlies van reukvermogen voorafging. En wie je bent valt alleen te beantwoorden als je me vertelt wat je "normaal" rook, maar dat dacht je natuurlijk al.

Peter Moleman
Maar misschien helpt dit: https://narratively.com/how-i-brought-my-nose-back-to-life/. Mooi geschreven verhaal over verlies van reuk na een virusaandoening en hoe hij het terug kreeg.

Frans
Leuk dat je weer iets hebt gedeeld. Veel goede geuren en energie voor het schrijven van nieuwe artikelen in 2019 en verder toegewenst. De geur van versgebakken brood in de ochtend houdt geen mens in bed. De geur activeert niet alleen semi draadloos emoties of het verleden maar zet ook aan tot handelen. Klassiek geconditioneerd soms een leven lang

Yvonne van Zomeren
Leuk dat je weer begonnen bent.
Reuk is voor mij iets speciaals. Als kind heb ik samen met mijn moeder een bombardement meegemaakt, waarbij mijn moeder haar reukvermogen heeft verloren. Zoals jij al aangaf , waarschijnlijk tengevolge van beschadiging van slijmvlies. Zij heeft dit altijd gezegd als er iets te ruiken viel. Totdat ik me ging afvragen wat er dan te ruiken viel. Snel werd toen duidelijk dat ik ook niet kon ruiken.
Tot zo'n 40 jaar later mijn moeder ploteling geuren herkende en ik niet veel later in de supermarkt allerlei geuren rook die mij zo misselijk maakten, waardoor ik de supermarkt moest verlaten. Toch had ik de indruk dat ik wist hoe brood rook, maar niet vlees herkende of wasmiddel. Het is me nog vaker overkomen, maar tegenwoordig , 30 jaar later , kan ik frank en vrij de supermatkt doorkruisen zonder maar iets te ruiken. Toch kan ik genieten van de geur van bloemen en ...oude wijn. Maar soms moet ik wel erg mijn best doen om een geur te herkennen. Zoals je het hebt uitgelegd is de reden daarvan mij nu duidelijk.

Jacoba
Hallo Peter,
Inderdaad mooi dat je weer in actie bent op deze website. Mijn zusje heeft 25 jaar geleden haar reukvermogen verloren als gevolg van auto-ongeluk. Evenals haar gehoor links overigens.
Zij heeft echter niet veel aan smaak verloren zegt ze.
Groet, Jacoba

Peter Moleman
Smaak gaat via receptoren op zenuwen in de tong die naar het ruggemerg gaan en dan omhoog naar de hersenen. Dus smaak heeft niet veel te maken met geur en reuk. Smaak is ook grof vergeleken met reuk: er zijn maar 5 verschillende receptoren, smaken: zout, zoet, zuur, bitter en (recent pas ontdekt) umami. Bij lekker eten gaat het beperkt om smaak, maar vooral om geur, om de vluchtige stoffen uit eten die je neus in gaan.

Peter Moleman
Smaak gaat via receptoren op zenuwen in de tong die naar het ruggemerg gaan en dan omhoog naar de hersenen. Dus smaak heeft niet veel te maken met geur en reuk. Smaak is ook grof vergeleken met reuk: er zijn maar 5 verschillende receptoren, smaken: zout, zoet, zuur, bitter en (recent pas ontdekt) umami. Bij lekker eten gaat het beperkt om smaak, maar vooral om geur, om de vluchtige stoffen uit eten die je neus in gaan.

Fons
Als je naar het menselijk handelen kijkt kom je vanzelf bij de vraag wat bewustzijn nu eigenlijk is.
Daar heeft de huidige wetenschap nog steeds geen antwoord op. Maar het is wel iets waarvan de natuur is doortrokken. Dieren maar ook planten reageren op veranderingen. Dieren voelen een tsunami aankomen en trekken dan de bergen in. Planten reageren op vraatzuchtige insecten en geven die informatie door aan soortgenoten verderop. Wij verschillen daarin niet veel van andere levende organismen. En we zijn veel kwijt geraakt door ons rationele denken en niet meer te vertrouwen op onze intuïtie. Echte natuurvolken voelen ook onheil aankomen (Aboriginals) en reageren daarop.
Ons handelen is ook alleen aar steeds een reageren op, alleen de impulsen zijn wat onnatuurlijker geworden.

Peter Moleman
Wat je beschrijft is interessant, maar wat het met bewustzijn te maken heeft is mij niet duidelijk. "Dieren voelen ... aankomen" beschouw ik als antropomorf.

Peter Moleman
Wat je beschrijft is interessant, maar wat het met bewustzijn te maken heeft is mij niet duidelijk. "Dieren voelen ... aankomen" beschouw ik als antropomorf.

Fons
Depressie en vele soorten erfelijke ziekten zijn afkomstig van trauma's die in ons onderbewustzijn zijn opgeslagen. Dat kunnen in dit leven opgelopen trauma's zijn maar ook trauma's uit vorige generaties.
Die worden genetisch doorgegeven van generatie op generatie. Dat zou je evolutie kunnen noemen, aanpassing van de geestelijke omstandigheden om te overleven. Helaas wordt deze reactie op angst niet automatisch uitgezet waardoor we ook als het niet meer nodig is nog steeds op de overleven stand staan. Gelukkig zijn er tegenwoordig genoeg therapieën en methodes om bij dat onderbewuste te komen om daarmee de hersenen als het ware te resetten. ( zie o.a. prof. Franz Ruppert) Met medicijnen zit je helaas levenslang aan het slikken van pillen vast met alle bijwerkingen van dien.
Het zou mooi zijn als we een snellere methode kunnen ontwikkelen om de hersenen te resetten.
Misschien met elektromagnetische golven of gewoon geluid. Nog veel onderzoek nodig op dat terrein.

Peter Moleman
Beste Fons,
Intussen is duidelijk dat epigenetische effecten niet aan de volgende generatie worden doorgegeven (zie o.a. Mitchell K (2018): Grandma’s trauma – a critical appraisal of the evidence for transgenerational epigenetic inheritance in humans [Internet]WiringtheBrain [cited 2018 Jul 18];Available from: http://www.wiringthebrain.com/2018/05/grandmas-trauma-critical-appraisal-of.html).
En wat de medicijnen betreft heb je het bovenstaande blijkbaar niet goed gelezen. Ik wordt een beetje moedeloos van al die behandelaars die in OF OF denken als het om psycho- en farmacotherapie gaat.
Verder laat een recente meta-analyse geen effect zien van transcraniële magnetische stimulatie (Wei Y, Zhu J, Pan S, Su H, Li H, Wang J (2017): Meta-analysis of the Efficacy and Safety of Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation (rTMS) in the Treatment of Depression. Shanghai Archives of Psychiatry 29:15). Het begint erop te lijken dat antidepressiva specifieker werken dan electromagnetische of andere golven. Dat hangt samen met de nieuwere kennis dat complexe processen -zoals depressies- niet te localiseren zijn in bepaalde hersendelen.

Peter Moleman
Beste Fons,
Intussen is duidelijk dat epigenetische effecten niet aan de volgende generatie worden doorgegeven (zie o.a. Mitchell K (2018): Grandma’s trauma – a critical appraisal of the evidence for transgenerational epigenetic inheritance in humans [Internet]WiringtheBrain [cited 2018 Jul 18];Available from: http://www.wiringthebrain.com/2018/05/grandmas-trauma-critical-appraisal-of.html).
En wat de medicijnen betreft heb je het bovenstaande blijkbaar niet goed gelezen. Ik wordt een beetje moedeloos van al die behandelaars die in OF OF denken als het om psycho- en farmacotherapie gaat.
Verder laat een recente meta-analyse geen effect zien van transcraniële magnetische stimulatie (Wei Y, Zhu J, Pan S, Su H, Li H, Wang J (2017): Meta-analysis of the Efficacy and Safety of Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation (rTMS) in the Treatment of Depression. Shanghai Archives of Psychiatry 29:15). Het begint erop te lijken dat antidepressiva specifieker werken dan electromagnetische of andere golven. Dat hangt samen met de nieuwere kennis dat complexe processen -zoals depressies- niet te localiseren zijn in bepaalde hersendelen.

Jacoba
Hallo Peter,
Boeiend. Momenteel volg ik ook EMDR. Hoewel EMDR volgens mij meestal wordt ingezet bij traumatische herinneringen uit het verleden, is dat bij mij niet het geval. Het gaat om gebeurtenissen die vorig jaar en het jaar ervoor hebben plaatsgevonden.
Groet, Jacoba

Peter Moleman
Jacoba, verleden is een relatief begrip. Ik vermoed dat het gaat om traumatische gebeurtenissen die in je lange termijn geheugen zijn vastgelegd. Ben benieuwd of het je helpt. Ik heb nog niet op een rijtje gezet wat er gebeurt met EMDR (voor zover bekend). Ik zet het op mijn lijst van toekomstige posts.

Peter Moleman
Jacoba, verleden is een relatief begrip. Ik vermoed dat het gaat om traumatische gebeurtenissen die in je lange termijn geheugen zijn vastgelegd. Ben benieuwd of het je helpt. Ik heb nog niet op een rijtje gezet wat er gebeurt met EMDR (voor zover bekend). Ik zet het op mijn lijst van toekomstige posts.

Marianne van der Arend
Dank u voor het interessante artikel.
Ik heb EMDR gedaan. Wil u graag vertellen, hoe het werkt in mijn brein. Omdat het vermoed ik interessant is bij dit artikel. als een soort positief spelen met het geheugen en er beter uitkomen.
Als u onderzoek hebt gedaan naar EMDR hoor ik graag of de werking die ik heb waargenomen/ begrepen overeenkomt met hoe het normaalgesproken gaat bij EMDR.
Ik theoretiseer graag over dit, omdat ik graag begrijp hoe iets werkt. Waarschijnlijk als gevolg van mijn stijl van denken met autisme.
1. De eerste herinnering van een situatie met onmacht of frustratie werd me gevraagd.
mijn voorbeeld: Ik herinnerde me een situatie van toen ik 3 jaar was waarbij ik voor in de auto zat. links mn vader. en rechts een hele boze meneer in de deuropening, met een bijl (die hij toevallig in zijn hand had. misschien was hij aan het houthakken).
Bij die situatie was mijn gevoel,dat ik mijn vader wilde helpen en beschermen.
2. Door terugtekijken in deze situatie en daarbij afgeleid te worden, ging ik nadenken over die situatie.
in mijn voorbeeld:
Ik zag het herhalen van zinnen van mijn vader en de onmacht daarachter.
Ik zag de man die steeds bozer werd om dat herhalen.
Ik wist dat mn moeder niet wilde dat dit zou gebeuren.
En ik zag mezelf als drie jarige met de wens 'papa te redden'.
3. door de piepjes en handbeweging werd ik afgeleid. Mijn normale gedachte bleef weg. Er kwam een wereld van nieuwe gedachten voor in de plaats.
In mijn voorbeeld:
en opeens, wilde ik niet meer mn vader helpen, hallo ik was 3 jaar.
Ik wist andere manieren waarop mijn ouders ook met die situatie om hadden kunnen gaan. dat het jammer was hoe het gegaan was.
ik wist dat ik uitleg nodig had van wat er gebeurde. dat, dat onbekende gevoel, angst was. Of dat het in ieder geval handig is om in zo'n geval wat angst te ervaren en te uiten. dat wat medeleven en troost goed voor me waren en zo allemaal andere nieuwe aspecten die boven kwamen
4 door die edmr is mijn reactie op schokkende of minder schokkende gebeurtenissen veranderd.
in mijn voorbeeld: eerst gaf ik me helemaal om de situatie op te lossen, zonder acht op mezelf. en volledig aanpassend naar wat de ander nu eenmaal doet.
Nu beschouw ik mezelf qua gevoel En bekijk wat ik in de situatie kan en wil doen. En of ik erbij betrokken ben of wil zijn. Of de verantwoordelijkheid afwijs en me erbuiten hou en alleen bij noodzaak een ander op diens verantwoordelijkheid wijs.
Door EMDR is mijn herinnering gewijzigd.
De grondsituatie is nog hetzelfde.
Maar mijn beleving erbij is helemaal veranderd en dat dringt dus zelfs door tot in mijn huidige functioneren.

Peter Post
Hartelijk dank voor dit verhelderend verhaal. Tot nu toe heb ik uit verwarrende hoeveelheid publicaties over depressie en antidepressiva geconcludeerd dat serotonine weliswaar omhoog gaat door SSRI’s. Maar dat dat niet betekent dat serotonine verlaagd is bij depressie. Is het mogelijk om artikel te noemen van een overzichtelijke publicatie voor de in wetenschappelijke zin geïnteresseerde leek , die ik als praktiserend psychiater ben die eens en voor altijd duidelijk maakt dat serotonine bin depressiev mensen afwijkend is. Een tweede punt is dat ik tot nu toe begreep, uit diezelfde warrige berg, dat er antidepressiva zijn die helemaal geen effect hebben op hebben op serotonine maar even goed werken als de andere antidepressiva, zoals bijvoorbeeld Bupropion. Dat stelt de werkingshypothese ter discussie lijkt mij. Kent u over deze vraag wellicht een artikel dat die vraag afdoende kan beantwoorden? Bij voorbaat hartelijk dank voor het antwoord. Met vriendelijke groet.

Peter Moleman
Ik weet niet zeker of ik alle vragen goed begrijp. Per punt:
1) Er is geen overzichtelijke publicatie, want de experts en onderzoekers hebben elk hun eigen mening (ik ook). En daar fietst dan ook nog de farmaceutische industrie doorheen met vaak eenzijdige informatie.
2) Als u zegt " ... voor altijd duidelijk maakt dat serotonine bij depressieve mensen afwijkend is". Dat is niet zo. Het feit dat een serotonerg werkend antidepressivum werkt, wil niet zeggen dat serotonine afwijkingen moet vertonen. Dat valt uit mijn post te op te maken, maar wel indirect.
3) Niet alle depressies hebben met serotonine te maken. Is de werkingshypothese dat het via serotonine moet? Dat vind ik dus niet.
Vraag gerust verder als dit uw vragen niet voldoende beantwoordt.

Peter Moleman
Ik weet niet zeker of ik alle vragen goed begrijp. Per punt:
1) Er is geen overzichtelijke publicatie, want de experts en onderzoekers hebben elk hun eigen mening (ik ook). En daar fietst dan ook nog de farmaceutische industrie doorheen met vaak eenzijdige informatie.
2) Als u zegt " ... voor altijd duidelijk maakt dat serotonine bij depressieve mensen afwijkend is". Dat is niet zo. Het feit dat een serotonerg werkend antidepressivum werkt, wil niet zeggen dat serotonine afwijkingen moet vertonen. Dat valt uit mijn post te op te maken, maar wel indirect.
3) Niet alle depressies hebben met serotonine te maken. Is de werkingshypothese dat het via serotonine moet? Dat vind ik dus niet.
Vraag gerust verder als dit uw vragen niet voldoende beantwoordt.

Jacoba
Peter,
Het is goed om bevestigd te krijgen dat er geen aanwijsbare oorzaak is voor een depressie omdat de processen die plaatsvinden op verschillende niveaus te complex zijn.
Hetzelfde geldt neem ik aan voor angststoornissen en andere psychische aandoeningen.
Meer dan tien jaar bezocht ik verschillende psychologen en therapeuten en uit pure wanhoop zocht ik zelfs mijn heil in het alternatieve circuit. De eerste groep bleef tot vervelens toe vragen stellen over mijn jeugd, mijn ouders, mijn schooltijd etc. Helaas voor hen had ik een onbezorgde jeugd, heb ik liefdevolle ouders en kijk ik met plezier terug op mijn schooltijd. Enigszins rebels was ik wel maar dat kwam voort uit verveling. Het werd me eigenlijk kwalijk genomen dat er geen aanwijsbare oorzaak was te vinden. Één therapeute werd zelfs kwaad op me. Op het laatst ging ik bijna geloven dat er wel iets moest zijn voorgevallen dat ik wellicht verdrongen had. "Bijna" want ik was en ben imtelligent genoeg om te weten dat dit niet zo was.
Nadat ik was bevallen van mijn oudste zoon, werden mijn angsten dermate groot dat er niet mee te leven was. Toen besloot de huisarts me toch maar een antidepressivum voor te schrijven. Een besluit dat een ommekeer in mijn leven tot gevolg had. Mijn angsten en gepieker verdwenen en de zon ging weer schijnen in mijn leven. Het is ongelooflijk wat één pil per dag kon/kan bewerkstelligen.
Nog elke dag ben ik de betreffende huisarts dankbaar dat hij me een antidepressivum voorschreef. Het maakte mijn leven weer leefbaar.

Peter Moleman
Jacoba, het geldt inderdaad ook voor andere psychische aandoeningen. Ik heb een blog in voorbereiding “De basis van schizofrenie, bipolaire stoornis, autisme, ADHD, depressies, angststoornissen is duidelijk”, gepland 30 mei. Dat gaat over de ontwikkeling van de hersenen. Als je geïnteresseerd bent, lees "Innate" van Kevin Mitchell, geschreven voor leken. Overigens heb je dan nog geen oorzaak te pakken, zie "De mens denkt vooruit, de natuur denkt achteruit", https://www.breininactie.nl/mens-denkt-vooruit-natuur-denkt-achteruit.

Peter Moleman
Jacoba, het geldt inderdaad ook voor andere psychische aandoeningen. Ik heb een blog in voorbereiding “De basis van schizofrenie, bipolaire stoornis, autisme, ADHD, depressies, angststoornissen is duidelijk”, gepland 30 mei. Dat gaat over de ontwikkeling van de hersenen. Als je geïnteresseerd bent, lees "Innate" van Kevin Mitchell, geschreven voor leken. Overigens heb je dan nog geen oorzaak te pakken, zie "De mens denkt vooruit, de natuur denkt achteruit", https://www.breininactie.nl/mens-denkt-vooruit-natuur-denkt-achteruit.

Arno van Dongen
Beste Peter,
Wat een waardevol artikel. Mooi hoe je inzage geeft in de complexiteit van het fenomeen depressie. Mijn inziens zijn voor complexe problemen geen eenduidige, lineaire oplossingen te vinden. Belangrijk om dus samen met de client te zoeken naar een voor de bij de client passende manier om zijn of haar klachten te verminderen!

Peter Moleman
Dank Arno! Inderdaad zijn lineaire oplossingen te eenvoudig. Zie ook "De mens denkt vooruit, de natuur denkt achteruit" https://www.breininactie.nl/mens-denkt-vooruit-natuur-denkt-achteruit

Peter Moleman
Dank Arno! Inderdaad zijn lineaire oplossingen te eenvoudig. Zie ook "De mens denkt vooruit, de natuur denkt achteruit" https://www.breininactie.nl/mens-denkt-vooruit-natuur-denkt-achteruit

Jacoba
Peter,
Kan fMRI ook worden toegepast bij andere delen van het lichaam of is het echt op het brein toegespitst?

Peter Moleman
MRI is de beeldvormende techniek. "f" staat voor "functional", en dat slaat op het functioneren, de dynamiek van het brein. Ik weet niet of het ook anders wordt toegepast, maar ik denk het niet.

Peter Moleman
MRI is de beeldvormende techniek. "f" staat voor "functional", en dat slaat op het functioneren, de dynamiek van het brein. Ik weet niet of het ook anders wordt toegepast, maar ik denk het niet.

Eric de Heer
Dag Peter, een verhelderend stuk! Ik heb zelf onderzoek gedaan naar de relatie tussen pijn en psychologische klachten (gebundeld in mijn proefschrift ''Pain and psychopathology'') waarin we hebben onderzocht wat de effecten zijn van het ervaren van pijn (wat over het algemeen een subjectieve ervaring is, in ieder geval wat betreft de ernst en belemmering door de pijnklachten) op het ontwikkelen van een psychiatrische stoornis en suïcidaliteit. Hoewel ernstige pijn niet voor iedereen tot psychologische problematiek zal leiden, vergroot het de kans hierop aanzienlijk, het kan iemands leven 180 graden doen omslaan. Er dient daarom ook al in een vroeg stadium rekening gehouden te worden met psychologische klachten als mensen pijnklachten rapporteren, wat een goede taak kan zijn voor de huisarts en POH-GGZ. Met name omdat psychische problemen zich op den duur ook kunnen uiten in lichamelijke klachten, en dat laatste vormt over het algemeen de motivatie om naar de huisarts te gaan. Stigma en schaamte wat betreft psychologische problematiek speelt nog een te grote rol om hier op tijd de juiste hulp voor te vinden/krijgen. Bij chronische pijn kunnen de gedachten over de pijn of over de ontvangen behandeling een grote rol spelen bij het wel of niet ontwikkelen van psychologische problematiek. Hoe positiever iemand denkt over bijvoorbeeld de behandeling, hoe minder kans diegene heeft op het ontwikkelen van depressieve of angstklachten. Uiteraard speelt de biologie hier een rol in, aangezien het aangetoond is dat pijn, angst en depressie dezelfde activatie laten zien in de hersenen en dezelfde neurotransmitters bij allen een belangrijke rol spelen. Tot op heden kan de biologie alleen nog verklaren waarom deze klachten mogelijk zo sterk samenhangen, maar waarom de een erger reageert op pijn dan de ander, en waarom de een wel en de ander geen psychische problemen ontwikkeld, is een complexer verhaal, waarbij biologische, psychologische en sociale aspecten een rol spelen en van invloed op elkaar zijn. Al met al een zeer interessant als blijvend actueel onderwerp, waar nog veel over onbekend is. Des te meer reden om onderzoek naar pijnklachten en de oorzaken en gevolgen daarvan levende te houden!

Ger Sterken
Kind moet een prikje tegen iets. Bij zien van naald begint het al te gillen. Nog niets gevoeld maar ''naald staat gelijk met ''vreselijke pijn''en dus ga ik maar gillen.. Angst. Echter ook bij iedereen, die iets onbekends , of althans iets met een ''vermoedelijk-pijn''gevoel komt een ''angstafweer'' reactie, zo van: dat gaat gegarandeerd erg pijn doen! Peter, het door jou bovenvermelde stuk is duidelijk.

Annemarieke Fleming
Dag Peter, dank voor je stuk. Tip: voeg toe dat het boek ''Pijn & het brein'' deze processen in begrijpelijke taal uitlegt aan de cliënt zelf - o.a. aan de hand van 9 metaforen. Inmiddels is de 6e druk verschenen bij Prometheus; het boek krijgt 5 ***** van ervaringsdeskundigen bij. De royalties gaan naar Reade revalidatie, d.w.z. vloeien terug naar de doelgroep; misschien goed als auteur dit even expliciet te noemen. (ISBN nummer: 9789035144279)

Anne
Prima uitleg, echter, hoe zit het met de Chronische pijn patiënt die geen depressieve of angstklachten ervaart? Maar wél dagelijks met hevige pijn kampt? Ben daar erg benieuwd naar!

Peter Moleman
De ontregeling van die emotionele systemen -zoals het in het bericht staat- kan zich uiten in bijvoorbeeld chronische pijn, depressie of angst, of een combinatie ervan. Dat zal afhangen van de levensgeschiedenis van de persoon en hoe die emotionele ontregeling ontstaan is. Hoe dat kan ontstaan is niet in enkele zinnen uit te leggen. Recente, nieuwe inzichten in hoe de hersenen werken vormen de basis van die uitleg. Lees daarvoor het boek van Lisa Feldman Barrett (staat bij bronnen in het bericht). Ik denk dat het voor elke psychiater, psychotherapeut erg nuttig is dat boek te lezen.